Testosteron wolny (FTST)

Testosteron to organiczny związek chemiczny, który pełni funkcję głównego hormonu płciowego u mężczyzn. Produkowany jest głównie w jądrach, ale w niewielkich ilościach wytwarzają go także nadnercza (zarówno u mężczyzn, jak i kobiet), a u kobiet dodatkowo łożysko i jajniki. 

Testosteron wolny a całkowity – różnice 

We krwi testosteron występuje w trzech formach: wolnej (1–4%), związanej z albuminami (poniżej 44%) oraz związanej z białkiem SHBG (ok. 55%). Za biodostępny testosteron uznaje się formę wolną oraz tę związaną z albuminami. 

Badanie testosteronu całkowitego mierzy łączny poziom hormonu (wolnego i związanego), co w wielu przypadkach jest wystarczające. Jednak w sytuacjach, gdy poziom SHBG jest nieprawidłowy, bardziej miarodajne okazuje się badanie testosteronu wolnego. 

Wskazania do badania testosteronu 

Badanie poziomu testosteronu – zarówno testosteronu wolnego, jak i testosteronu całkowitego – zalecane jest w następujących przypadkach: 

• diagnostyka zaburzeń czynności hormonalnej gonad; 
• podejrzenie zespołu Klinefeltera, policystycznych jajników (PCOS), chorób nadnerczy; 
• u kobiet: nadmierne owłosienie (hirsutyzm), nieregularne cykle, trudności z zajściem w ciążę; 
• u mężczyzn: spadek libido, zaburzenia erekcji, niepłodność. 

Obniżony i podwyższony poziom testosteronu wolnego 

Niski poziom testosteronu wolnego może świadczyć o: 

• niedorozwoju gonad, 
• przebytych infekcjach wirusowych, np. śwince,
• uszkodzeniach jąder, 
• hiperprolaktynemii, 
• niedożywieniu, 
• zmianach w poziomie białek transportujących. 

Zbyt wysoki poziom testosteronu wolnego występuje m.in. przy: 

• przerostach nadnerczy, 
• guzach nadnerczy lub jąder, 
• zespół policystycznych jajników (PCOS), 
• nadczynności tarczycy, 
• zespole Cushinga. 

Jak zbadać testosteron – przygotowanie do badania 

• Badanie krwi na testosteron wykonuje się z próbki krwi.
• Nie ma konieczności bycia na czczo.
• Ważne, aby zgłosić się do laboratorium między godziną 7:00 a 10:00, ze względu na dobowy rytm wydzielania hormonu.
• U kobiet najlepszy moment na pomiar testosteronu to 2–5 dzień cyklu miesiączkowego (chyba, że lekarz zaleci inaczej).
• Należy poinformować lekarza o wszystkich stosowanych lekach, które mogą wpływać na wynik, np. androgeny, estrogeny, leki przeciwpadaczkowe czy steroidy.

Wyniki badania testosteronu 

• Wynik badania testosteronu dostępny jest w ciągu 8 dni roboczych. 
• Można odebrać go osobiście lub uzyskać wynik online (dostęp po wcześniejszym zgłoszeniu w recepcji). 
• W przypadku nieprawidłowych wyników warto skonsultować się z lekarzem i omówić kolejne kroki diagnostyczne.